EHBO in de bergen: voorbereiding en praktische tips

Laatste aanpassing 07/12/2025 door Redactie

Wie de bergen intrekt, weet dat het avontuur niet zonder risico’s is. Het weer kan plots omslaan, paden zijn vaak ruig en ongelukken liggen op de loer. Een goed gevulde EHBO‑set is daarom geen luxe, maar een absolute noodzaak. Bergsporters worden aangeraden altijd een basiskennis van eerste hulp en reanimatie te hebben, zodat ze in noodsituaties direct kunnen handelen.

Geschiedenis van EHBO in de bergsport

De eerste georganiseerde bergreddingen ontstonden in de 19e eeuw, toen bergtochten populair werden bij toeristen. In Oostenrijk en Zwitserland richtten lokale berggidsen reddingsgroepen op. In 1946 werd de Österreichischer Bergrettungsdienst officieel opgericht. Sindsdien zijn EHBO‑richtlijnen steeds verder verfijnd en aangepast aan de specifieke omstandigheden in de bergen. Vandaag de dag zijn er internationale standaarden voor noodsignalen en uitrusting

Basisregels EHBO

De vijf basisregels van EHBO vormen een helder stappenplan dat in noodsituaties houvast biedt. Allereerst staat veiligheid voorop: beoordeel de omgeving en zorg dat er geen gevaar is voor jezelf of het slachtoffer. Vervolgens is het cruciaal om vast te stellen wat er precies gebeurd is, door te luisteren naar het slachtoffer, omstanders te raadplegen en zichtbare verwondingen te bekijken. Daarna moet je het slachtoffer rustig en duidelijk geruststellen, zodat paniek niet de situatie verergert. Bij ernstige of onduidelijke verwondingen is het noodzakelijk om direct de hulpdiensten in te schakelen, zodat professionele zorg snel ter plaatse kan zijn. Tot slot blijft het belangrijk om zorg te verlenen en de toestand van het slachtoffer voortdurend te monitoren, door ademhaling, bewustzijn en hartslag in de gaten te houden totdat hulp arriveert.

Hoe schakel je hulpdiensten in de bergen in?

Wanneer je in de bergen een ongeval meemaakt, is het inschakelen van hulpdiensten vaak uitdagender dan in een stad of dorp. Het vraagt om voorbereiding en kennis van de juiste noodprocedures.

  1. Gebruik het Europese noodnummer 112
    In alle Alpenlanden kun je 112 bellen. Dit nummer verbindt je met de dichtstbijzijnde meldkamer. Beschrijf duidelijk wat er is gebeurd, hoeveel slachtoffers er zijn en waar je je bevindt. Vermeld herkenbare punten zoals berghutten, kabelbanen of route‑nummers.
  2. Specifieke bergreddingsnummers
    In Oostenrijk is er een apart bergreddingsnummer: 140. Dit gaat direct naar de bergreddingsdienst, die gespecialiseerd is in bergongevallen en vaak sneller kan handelen dan de algemene hulpdiensten.
  3. Mobiele bereikbaarheid
    Houd er rekening mee dat mobiel bereik in dalen of afgelegen berggebieden beperkt kan zijn. Zoek een hoger punt of een open plek om beter signaal te krijgen. Een opgeladen telefoon en eventueel een powerbank zijn essentieel.
  4. Internationale noodsignalen
    Als bellen niet mogelijk is, gebruik noodsignalen:
    • Fluitje: zes korte tonen per minuut = noodsignaal.
    • Antwoord: drie tonen per minuut = hulp onderweg.
    • Visuele signalen: zwaai met felgekleurde kleding of gebruik een spiegel om lichtsignalen te geven.
  5. Via berghutten en reddingsposten
    Veel berghutten beschikken over een radioverbinding met reddingsdiensten. Vraag bij aankomst naar hun noodvoorzieningen. Dit kan cruciaal zijn als je zelf geen bereik hebt.
  6. Apps en digitale hulpmiddelen
    De Alpenverein en NKBV adviseren bergweer‑apps en noodapps die je locatie automatisch kunnen doorgeven. Sommige apps sturen bij een val automatisch een noodsignaal, mits je telefoon verbinding heeft.
  7. Helikopterredding
    Bij ernstige ongevallen kan een helikopter worden ingezet.

Kortom: hulpdiensten in de bergen inschakelen begint met 112 of het lokale bergreddingsnummer, maar je moet voorbereid zijn op situaties zonder bereik. Kennis van noodsignalen, het gebruik van apps en het inschakelen van berghutten kan het verschil maken tussen snelle hulp en lange wachttijden.

Wat hoort er in een EHBO‑set?

De medische commissie van de NKBV adviseert twee varianten: een basisset voor korte tochten en een uitgebreide set voor langere expedities.

Basisset (voor dagtochten)

  • Pleisters en verbandmateriaal
  • Desinfectiemiddel
  • Elastische zwachtel
  • Veiligheidsspelden
  • Handschoenen
  • Pincet

Deze set is afgestemd op korte tochten waarbij het dal en medische hulp relatief dichtbij zijn.

Uitgebreide set (voor meerdaagse tochten of expedities)

  • Extra verbanden en kompressen
  • Hechtstrips
  • Thermodeken
  • Medicijnen zoals pijnstillers en middelen tegen diarree (optioneel, afhankelijk van persoonlijke behoefte)
  • Schaar
  • Notitieblok en potlood voor het bijhouden van medische gegevens

Daarnaast raadt de NKBV aan om altijd een bivakzak of bothy mee te nemen, evenals een hoofdlamp (bijvoorbeeld een Petzl e+LITE), zodat je ook in het donker veilig kunt handelen.

Toeristische wetenswaardigheden en lokale tips

Naast de standaardinhoud zijn er enkele nuttige weetjes die bergsporters helpen bij een veilige tocht:

  • Lokale tip 1: EHBO‑posten in berghutten
    Veel Oostenrijkse berghutten beschikken over een basis‑EHBO‑uitrusting en hebben vaak contact met bergreddingsdiensten. Vraag bij aankomst naar de voorzieningen.
  • Lokale tip 2: Bergweer‑apps
    De Alpenverein biedt een gratis app met actuele bergweerwaarschuwingen. Dit is betrouwbaarder dan algemene weerapps, omdat het specifiek gericht is op berggebieden.
  • Lokale tip 3: Helikopterverzekering
    Een reddingsactie met helikopter kan duizenden euro’s kosten. Lidmaatschap van de Alpenverein of NKBV dekt deze kosten vaak volledig.
  • Extra weetje: noodsignalen
    Het internationale noodsignaal bestaat uit zes korte fluittonen per minuut. Het antwoordsignaal is drie tonen per minuut. Deze afspraak stamt uit de 19e eeuw en wordt wereldwijd gebruikt.

Praktische informatie

  • EHBO‑sets kopen
    Verkrijgbaar bij apotheken en outdoorwinkels in Oostenrijk en Nederland. Prijzen variëren van €15 tot €40, afhankelijk van de inhoud.
  • Adressen en bereikbaarheid
  • Openingstijden en lidmaatschappen
    • Alpenverein lidmaatschap: vanaf ca. €65 per jaar, inclusief verzekering.
    • NKBV lidmaatschap: vanaf ca. €55 per jaar, inclusief bergsportverzekering.
  • Parkeertips
    In veel bergdorpen zijn centrale parkeerplaatsen bij kabelbanen. Met een gastenkaart is parkeren vaak gratis.
  • Openbaar vervoer
    De Oostenrijkse Alpen zijn goed bereikbaar met trein en bus. Vanuit Innsbruck rijden regionale treinen naar dorpen als Seefeld en Mayrhofen. OV‑info: ÖBB – Oostenrijkse Spoorwegen

Actuele ontwikkelingen

De bergredding maakt steeds vaker gebruik van drones om slachtoffers sneller te lokaliseren. Ook zijn er apps in ontwikkeling die automatisch noodsignalen versturen bij een val. Toch blijft een fysieke EHBO‑set en kennis van eerste hulp onmisbaar.

Conclusie

Een ongeluk in de bergen kan iedereen overkomen. Met een goed gevulde EHBO‑set, kennis van noodsignalen en een verzekering via Alpenverein of NKBV ben je voorbereid op onverwachte situaties. Veiligheid staat altijd voorop, zodat je optimaal kunt genieten van de bergwereld.

Bronnen